Σχολική Βιβλιοθήκη

© septembre 2005


Το πολιτικό τραγούδι στη δεκαετία του ’70

mardi 21 décembre 2004, par Κώστας Μυλωνάς

Toutes les versions de cet article :

  • ελληνικά

Αμέσως μετά τη μεταπολίτευση που ακολούθησε την πτώση της δικτατορίας, παρατηρήθηκε, όπως ήταν φυσικό άλλωστε, μια έξαρση του πολιτικού λόγου σ’ όλες τις μορφές της τέχνης. Στο τραγούδι, ειδικότερα, το φαινόμενο αυτό πήρε, όπως είπαμε, μεγάλες διαστάσεις και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τη στάση και το έργο πολλών συνθετών οι οποίοι προέρχονταν κυρίως από τον ευρύτερο χώρο της αριστεράς. Γύρω στο 1974-1976, το «πολιτικό τραγούδι» βρίσκεται στην πλήρη άνθηση του, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πρώτη του εμφάνιση εντοπίζεται στη δεκαετία του ’60 και συνδέεται με το έργο του Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος είναι και ο εισηγητής του. Η διαφορά της δεκαετίας του ’70 από την προηγούμενη, σε σχέση με το πολιτικό τραγούδι, είναι ότι αυτό δεν περιορίζεται στη διαμαρτυρία, αλλά φιλοδοξεί να προχωρήσει πιο πέρα, προσπαθώντας να εντοπίσει τις αιτίες που γεννούν τις κοινωνικές αντιθέσεις και διεκδικήσεις. Πρόκειται όμως για τη συνειδητή και ωριμασμένη αισθητική έκφραση μιας συγκεκριμένης πολιτικής ιδεολογίας ή είναι αποτέλεσμα του γενικότερου πολιτιστικού κλίματος που δημιούργησε η μεταπολιτευτική ρητορεία;
Οι λόγοι που προκάλεσαν την άνθηση του πολιτικού τραγουδιού είναι λίγο πολύ γνωστοί. Η πολιτική φόρτιση της εποχής, ο δυναμικός κομματικός ανταγωνισμός, ο επαναπροσδιορισμός των στόχων της αριστεράς και η απαίτηση πιο ελεύθερης άσκησης της καλλιτεχνικής έκφρασης, είναι μερικοί απ’ αυτούς. Υπάρχουν όμως κι άλλοι, οι οποίοι θα πρέπει να αναζητηθούν στην προσπάθεια και τη σφοδρή επιθυμία ορισμένων συνθετών ν’ αδράξουν και να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία που τους έδιναν τότε οι πολιτικές καταστάσεις και οι κοινωνικές συγκυρίες οι οποίες ευνοούσαν αυτή την άνθηση. Για δυο τρία τουλάχιστον χρόνια, η παραγωγή τραγουδιών και μουσικών έργων με πολιτικό περιεχόμενο, έφτασε σε τέτοιο επίπεδο ώστε να γίνει καταναλώσιμο είδος και να ρυθμίζει τις κινήσεις της αγοράς του τραγουδιού, στο χώρο της δισκογραφίας, της συναυλίας και, ακόμα, της διασκέδασης και της ψυχαγωγίας. Δημιουργοί αυτής της παραγωγής, οι προοδευτικοί συνθέτες· υποστηρικτές, τα κόμματα και οι πολιτικοί φορείς· ρυθμιστές και διαμεσολαβητές, οι εταιρίες δίσκων και οι διάφοροι έμποροι και μεσάζοντες του τραγουδιού· αποδέκτης, το κοινό που ανήκε στον ευρύτερο χώρο της αριστεράς. Συντελεστές όλοι μιας απαράδεκτης καταναλωτικής κατάστασης στη οποία είχε περιπέσει το «πολιτικό τραγούδι».
Ταυτόχρονα μ’ όλη αυτή την κίνηση, έντονος υπήρξε και ο προβληματισμός γύρω από τον όρο «πολιτικό τραγούδι». Βέβαια, οι ποικίλες ερμηνείες που διατυπώθηκαν δεν αφορούσαν στο ξεκάθαρο, στο άμεσα πολιτικοποιημένο τραγούδι. Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι σε κάθε καλλιτεχνική δημιουργία, ανεξάρτητα - πολλές φορές - από το περιεχόμενο της, υπήρχε τότε η τάση να της αποδίδεται το υποφώσκον πολιτικό μήνυμα. Καθετί εξεταζόταν κάτω από το φως μιας πολιτικής δεοντολογίας που υπάκουε σε υπερβολές και γενικεύσεις. Και αυτό, στο χώρο του τραγουδιού, είχε φτάσει σε απλουστευτικό σημείο, δοθέντος ότι πολλοί υποστήριζαν ότι ακόμα κι ένα ερωτικό τραγούδι είναι φορέας πολιτικού μηνύματος. Δεν εξετάζουμε, βέβαια, το αν, σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις, υπήρχε μια δόση αλήθειας στην παραπάνω άποψη, αλλά το γενικότερο κλίμα και τη βάση πάνω στην οποία στηρίχτηκαν αυτού του είδους οι ερμηνείες.
Ο θόρυβος και η ακμή του πολιτικού τραγουδιού δεν κράτησε πολύ. Οι κάθε είδους συνθήκες και ανακατατάξεις δεν ευνόησαν τη συνέχεια του μέσα σ’ έναν πολιτικό και κοινωνικό περίγυρο που άλλαζε γρήγορα κι αποφασιστικά. Ίσως το πολιτικό τραγούδι να είχε περισσότερη χρησιμότητα και σημασία
στα χρόνια της δικτατορίας και πολύ πριν. Απ’ την άλλη πλευρά, η ίδια η άφθονη και άκριτη παραγωγή του το αποδυνάμωσε, καθώς η μεγαλύτερη ποσότητα της δεν ήταν ικανή να πείσει για την καλλιτεχνική της αξία. Κραυγαλέα και αφελή τα περισσότερα τραγούδια και μουσικά έργα, γεννήματα μιας περιορισμένης, φτωχής έμπνευσης και αβασάνιστης καλλιτεχνικής προσπάθειας, την οποία δε θα μπορούσαν να δικαιώσουν και να σώσουν οι προθέσεις. Δε χρειάζεται να επαναλάβουμε αυτό που επανειλημμένα έχει τονιστεί από τις σελίδες αυτής της μελέτης· ότι, δηλαδή, δεν έχει αξία το τι θέλεις να πεις, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα το πεις.
Έτσι, λοιπόν, το πολιτικό τραγούδι άρχισε να φθίνει, να παρακμάζει, αφού πρώτα είχε δημιουργήσει γύρω του έναν επικίνδυνο λαϊκισμό, που τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις του εισέπρατταν οι δυνάμεις εκείνες που το είχαν ενθαρρύνει και στηρίξει.
θα ήταν όμως ανιστόρητο να γενικεύσουμε αυτή την κατάσταση και να μη σημειώσουμε ότι, αρκετά τραγούδια και ορισμένα μουσικά έργα με πολιτικό περιεχόμενο, που γράφτηκαν στη δεκαετία του ’70, δε διακρίνονται για την ομορφιά και την αλήθεια τους. Όμως αυτά δεν είναι τα περισσότερα.
Απόσπασμα από την τρίτομη μελέτη του συνθέτη-συγγραφέα ΚΩΣΤΑ ΜΥΛΩΝΑ "ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ" (Γ’ τόμος, εκδ. ΚΕΔΡΟΣ, 1992)

RSS 2.0 [?]

Espace privé

Site réalisé avec SPIP
Template GPL Lebanon 1.9